Choroba afektywna dwubiegunowa – objawy, rodzaje i leczenie

Szacuje się, że choroba afektywna dwubiegunowa dotyka od 0,5 do 2% globalnej populacji. W przybliżeniu oznacza to od 40 do nawet 160 milionów ludzi. W skali światowej to co najmniej populacja całej Polski lub Kanady. Mimo to wiele osób żyje z tą chorobą przez lata i nigdy nie otrzymuje właściwej diagnozy ani odpowiedniej pomocy.

Czym jest ChAD?

Z czym najczęściej kojarzy się ChAD? Ze zmiennymi okresami bardzo podwyższonego i mocno obniżonego nastroju. W dużym uproszczeniu można tak powiedzieć, jednak byłoby to znaczące uproszczenie.

Przede wszystkim nie każda choroba afektywna dwubiegunowa przebiega w ten sam sposób, co przyczynia się do częstych błędów diagnostycznych. Wyróżnia się kilka podtypów, z których najczęściej opisuje się podtyp I i podtyp II.

Rodzaje ChAD

• Podtyp I charakteryzuje się cięższym przebiegiem choroby, z wyraźnie nasilonymi objawami. Występujące naprzemiennie epizody manii i depresji bywają na tyle intensywne i uciążliwe dla chorego oraz jego otoczenia, że często uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie i wymagają hospitalizacji. Epizody manii wiążą się z bardzo podwyższonym nastrojem i samooceną, drażliwością, skłonnością do ryzykownych zachowań, trudnościami z koncentracją, natłokiem myśli oraz wysokim poziomem energii i emocji, którym towarzyszy bezsenność lub znacznie zmniejszona potrzeba snu. Mogą pojawiać się także objawy psychotyczne, takie jak halucynacje czy urojenia. Epizody te trwają zazwyczaj od tygodnia do kilku tygodni. Na zmianę mogą występować dłuższe okresy depresji, trwające nawet kilka miesięcy.
• W podtypie II również obserwuje się wahania nastroju, jednak mają one zwykle łagodniejszy przebieg. Występująca hipomania pozwala najczęściej na zachowanie codziennego funkcjonowania i nie wiąże się z objawami psychotycznymi. Trwa zazwyczaj co najmniej 4 dni i często objawia się jako okres zwiększonej kreatywności, produktywności, pobudzenia oraz zmniejszonej potrzeby snu. Podobnie jak w podtypie I, pojawiają się także epizody depresyjne trwające minimum dwa tygodnie. Charakteryzują się one obniżonym nastrojem, poczuciem winy, utratą satysfakcji i radości, pogorszoną koncentracją, zmęczeniem, zaburzeniami snu oraz myślami rezygnacyjnymi lub samobójczymi.
• Zarówno w podtypie I, jak i II pomiędzy epizodami mogą występować okresy remisji, trwające od kilku dni do wielu miesięcy, a nawet lat. Są to momenty, w których osoba nadal choruje, ale nie doświadcza aktualnie objawów manii, hipomanii ani depresji.
• Jednym z podtypów ChAD jest także cyklotymia, która ma charakter przewlekły i charakteryzuje się mniej nasilonymi objawami, przy krótszych okresach remisji.
• Mogą również występować epizody mieszane, w których objawy manii lub hipomanii współwystępują z objawami depresji. Nieprzewidywalność tych stanów i duża chwiejność emocjonalna mogą być szczególnie obciążające.
• Występuje także postać z szybką zmianą faz, gdy osoba doświadcza co najmniej czterech epizodów manii lub hipomanii i depresji w ciągu roku, oddzielonych krótkimi okresami stabilizacji. Zdarza się, że okresy remisji nie występują, a epizody przechodzą bezpośrednio jeden w drugi.

Wymienione podtypy nie wyczerpują całej różnorodności obrazu ChAD, dlatego w każdym przypadku konieczna jest indywidualna konsultacja z lekarzem psychiatrą.

Przyczyny ChAD

Podobnie jak w przypadku wielu zaburzeń psychicznych, dokładne przyczyny ChAD nie są w pełni poznane. Przypuszcza się, że istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne, które mogą wpływać zarówno na wystąpienie choroby, jak i jej przebieg.

Czynnikami nasilającymi objawy – i niejako je ujawniającymi – mogą być między innymi używki, przemoc, traumatyczne doświadczenia, dotkliwe straty oraz inne trudne wydarzenia życiowe. Warto jednak podkreślić, że nie wywołują one choroby, a jedynie mogą nasilać jej objawy.

Leczenie ChAD

Dobrą wiadomością jest to, że ChAD poddaje się leczeniu. Każdy przypadek wymaga indywidualnego podejścia, jednak najczęściej stosuje się farmakoterapię oraz psychoterapię.

Istotną rolę odgrywa także najbliższe otoczenie osoby chorującej oraz psychoedukacja, która umożliwia skuteczniejsze wsparcie w procesie zdrowienia.

Kluczowe znaczenie ma stabilizacja rytmu dobowego. Osoby chorujące są szczególnie wrażliwe na niedobór snu, który może stanowić czynnik wyzwalający epizod manii. Regularny sen oraz unikanie używek to jeden z fundamentów leczenia. Ważna jest również zdrowa dieta i aktywność fizyczna.

Niezwykle istotna w leczeniu jest konsekwencja. Choć farmakoterapia i psychoterapia mogą przynosić zauważalne efekty, decyzja o zakończeniu leczenia powinna zawsze być podejmowana w porozumieniu ze specjalistą.